Jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty może:

O co pyta to pytanie

Pytanie dotyczy roszczeń przysługujących właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu w sytuacji, gdy uchwalenie lub zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uniemożliwia lub istotnie ogranicza dotychczasowe korzystanie z nieruchomości. Zagadnienie to reguluje ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, która przewiduje trzy alternatywne roszczenia: odszkodowanie, wykup nieruchomości lub nieruchomość zamienną.

Omówienie odpowiedzi

Podstawa prawna

Podstawą prawną jest ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, art. 36 ust. 1. Przepis ten stanowi, że jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może żądać od gminy odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo wykupienia nieruchomości lub jej części. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, jeżeli gmina zaoferuje właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomość zamienną, właściciel lub użytkownik wieczysty może zrealizować swoje roszczenie, o którym mowa w ust. 1, w drodze otrzymania tej nieruchomości. Przepis ten wprowadza zatem trzy alternatywne roszczenia, z których uprawniony może wybrać jedno. Odszkodowanie obejmuje rzeczywistą szkodę, czyli zarówno szkodę majątkową, jak i utracone korzyści, jednak w praktyce ogranicza się do zmniejszenia wartości nieruchomości. Wykup nieruchomości następuje za odszkodowaniem ustalanym na zasadach jak przy wywłaszczeniu, a nieruchomość zamienna musi mieć wartość odpowiadającą wartości nieruchomości przed zmianą planu. Roszczenia te przedawniają się po upływie 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy lub jego zmiana stały się obowiązujące.

Przepis: ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, art. 36 ust. 1 i 3

Jak to wraca na egzaminie

Na egzaminie zagadnienie to pojawia się często w kontekście roszczeń związanych ze zmianą przeznaczenia nieruchomości w planie miejscowym. Kandydaci mylą przesłanki zastosowania poszczególnych roszczeń, np. uważają, że odszkodowanie przysługuje tylko za szkodę rzeczywistą, a nie za utracone korzyści, podczas gdy ustawa mówi o rzeczywistej szkodzie, co w orzecznictwie jest interpretowane szeroko. Często mylone jest też roszczenie o wykup z instytucją wywłaszczenia, które ma inne podstawy prawne. Należy pamiętać, że wszystkie trzy odpowiedzi są poprawne, co bywa zaskoczeniem dla osób przygotowujących się do egzaminu.

Zapamiętaj

• Roszczenia z art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym są alternatywne, ale uprawniony może wybrać tylko jedno.
• Odszkodowanie obejmuje rzeczywistą szkodę, ale w praktyce obejmuje również utracone korzyści, jeśli wystąpiły.
• Wykup nieruchomości następuje za odszkodowaniem, a nieruchomość zamienna musi mieć wartość odpowiadającą wartości nieruchomości przed zmianą planu.
• Roszczenia przedawniają się po 5 latach od wejścia w życie planu lub jego zmiany.