Wycena użytkowania wieczystego, służebności i ograniczonych praw rzeczowych

Użytkowanie wieczyste i służebności to bardzo "egzaminacyjny" obszar wyceny: przepisy są sztywne, wzory podane wprost w rozporządzeniu, a parametry zamknięte w widełkach, które da się sprawdzić jednym pytaniem testowym. Jednocześnie prawo zmieniało się tu ostatnio kilkakrotnie, więc część starszych pytań z arkuszy odsyła do nieobowiązującego stanu prawnego. W grze są trzy akty: ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz.U. z 2026 r. poz. 399), Kodeks cywilny oraz rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U. z 2023 r. poz. 1832).

Konstrukcja prawna przed metodyką

Trzy elementy użytkowania wieczystego przekładają się wprost na wycenę. Czas trwania: prawo ustanawia się na 99 lat, a w wypadkach wyjątkowych na okres krótszy, co najmniej jednak na 40 lat (Kodeks cywilny, art. 236 § 1), z możliwością żądania przedłużenia na okres od 40 do 99 lat w ciągu ostatnich 5 lat przed upływem terminu (art. 236 § 2); niewykorzystany okres jest zmienną w parametrycznych sposobach wyceny. Odrębna własność budynków: budynki i inne urządzenia wzniesione przez użytkownika wieczystego stanowią jego własność (art. 235 § 1), a jest to prawo związane z użytkowaniem wieczystym (art. 235 § 2), więc grunt i budynki są przedmiotem dwóch różnych praw. Wpis konstytutywny: oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej (ustawa o gospodarce nieruchomościami, art. 27).

Do każdej wyceny podchodzimy z pytaniem, czyje prawo szacujemy: prawo użytkownika wieczystego czy prawo własności gruntu obciążonego tym prawem. To dwie różne wartości i dwa różne paragrafy rozporządzenia.

Wycena prawa użytkowania wieczystego - trzy drogi z § 30

Podejście porównawcze na transakcjach prawem użytkowania wieczystego (§ 30 ust. 1): przyjmuje się ceny transakcyjne ze sprzedaży nieruchomości gruntowych niezabudowanych jako przedmiotu tego prawa, a przy doborze nieruchomości podobnych uwzględnia się wysokość stawek procentowych opłat rocznych oraz niewykorzystany okres trwania prawa (ust. 2). Dwie działki o identycznej lokalizacji, ale o stawce 1 % i 3 %, są ekonomicznie różnymi produktami.

Relacje z rynku porównywalnego (ust. 3): gdy na rynku właściwym brak transakcji prawem użytkowania wieczystego lub jest ich za mało, ale są transakcje prawem własności, wartość określa się na podstawie wzajemnych relacji między cenami obu praw, ustalonych na innych porównywalnych rynkach, na których dokonywano obydwu rodzajów transakcji.

Sposób parametryczny (ust. 6), stosowany dopiero wtedy, gdy nie da się użyć sposobów z ust. 1, 3 i 4. Wartość to iloczyn wartości nieruchomości gruntowej niezabudowanej jako przedmiotu prawa własności i współczynnika korygującego:

Wk = (1 - SR/R) x t/T + 0,25 x (T - t)/T

gdzie Wk to współczynnik korygujący, SR to stawka procentowa opłaty rocznej nie większa niż 3 %, t to liczba lat niewykorzystanego okresu użytkowania wieczystego, T to liczba lat, na które ustanowiono to prawo, a R to przeciętna stopa kapitalizacji ustalana przez rzeczoznawcę na podstawie badania rynku, nie mniejsza niż 0,09 i nie większa niż 0,12. Zastosowanie tego sposobu wymaga uzasadnienia w operacie szacunkowym (ust. 7). Trzy liczby wracają w arkuszach regularnie: górna granica stawki 3 %, widełki stopy od 0,09 do 0,12 oraz stała 0,25. W ułamku SR/R występuje stopa kapitalizacji, a nie dyskontowa - to klasyczny dystraktor.

Przykład: grunt oddany na 99 lat, minęło 39 lat, więc t = 60, T = 99; stawka 3 %, stopa kapitalizacji 0,10. Wtedy 1 - 0,03/0,10 = 0,7, dalej 0,7 x 60/99 = 0,4242 oraz 0,25 x 39/99 = 0,0985, czyli Wk = 0,5227. Przy wartości prawa własności gruntu 400 000 zł wartość prawa użytkowania wieczystego to około 209 100 zł.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach dopuszcza się podejście mieszane, metodę pozostałościową (ust. 4); wartość jest wtedy różnicą wartości nieruchomości z częściami składowymi i wartości części składowych określonych w podejściu kosztowym (ust. 5). Metodę omawia artykuł o podejściu mieszanym.

Kierunek odwrotny reguluje § 29: wartość jako przedmiotu prawa własności określa się na cenach nieruchomości podobnych jako przedmiotu prawa własności (ust. 1), przy ich braku na relacjach z rynku porównywalnego (ust. 2), a gdy i tych relacji nie da się ustalić - jako iloraz wartości nieruchomości jako przedmiotu prawa użytkowania wieczystego i współczynnika korygującego z § 30 ust. 6 (ust. 3). Iloczyn w jedną stronę, iloraz w drugą; na teście bywa to jedyna różnica między odpowiedziami.

Opłaty za użytkowanie wieczyste

Za oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste pobiera się pierwszą opłatę i opłaty roczne (art. 71 ust. 1). Opłaty roczne wnosi się przez cały okres trwania prawa do 31 marca każdego roku z góry za dany rok, ale nie za rok, w którym prawo ustanowiono (art. 71 ust. 4); w razie wygaśnięcia prawa opłatę za dany rok zmniejsza się proporcjonalnie (art. 71 ust. 6).

Opłaty ustala się według stawki procentowej od ceny nieruchomości gruntowej, a cenę ustala się na podstawie wartości nieruchomości (art. 72 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1). Stawka pierwszej opłaty wynosi od 15 % do 25 % ceny (art. 72 ust. 2), a stawki opłat rocznych zależą od celu z umowy (art. 72 ust. 3):

| Cel oddania gruntu | Stawka | | --- | --- | | obronność i bezpieczeństwo państwa, obiekty sakralne i kościelne, działalność charytatywna oraz niezarobkowa opiekuńcza, kulturalna, lecznicza, oświatowa, wychowawcza, naukowa i badawczo-rozwojowa | 0,3 % | | cele rolne; garaże i stanowiska postojowe poza działalnością gospodarczą; cele mieszkaniowe, infrastruktura techniczna i inne cele publiczne, działalność sportowa | 1 % | | działalność turystyczna | 2 % | | pozostałe nieruchomości gruntowe | 3 % |

Przy więcej niż jednym celu stawkę przyjmuje się dla celu podstawowego (art. 73 ust. 1). Grunt wpisany do rejestru zabytków korzysta z obniżenia o 50 % opłat ustalonych według art. 72 ust. 2 i ust. 3 pkt 5 (art. 73 ust. 4).

Rzeczoznawca nie ustala stawki ani opłaty, tylko wartość. Na potrzeby ceny gruntu niezabudowanego oddawanego w użytkowanie wieczyste albo aktualizacji opłat rocznych określa się jego wartość jako przedmiotu prawa własności, w podejściu porównawczym (§ 42 ust. 1); gdy oddawany grunt jest zabudowany, z tej wartości wyodrębnia się wartość gruntu, budynków lub ich części oraz innych urządzeń (§ 42 ust. 3). Wartość określa się według stanu nieruchomości i cen na dzień oddania w użytkowanie wieczyste albo na dzień aktualizacji opłat, z uwzględnieniem celu, na jaki nieruchomość została oddana (§ 42 ust. 4).

Aktualizacja opłaty rocznej

Opłata roczna podlega aktualizacji nie częściej niż raz na 3 lata, jeżeli wartość nieruchomości uległa zmianie; zaktualizowaną opłatę ustala się przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej od wartości określonej na dzień aktualizacji (art. 77 ust. 1), z urzędu albo na wniosek użytkownika, na podstawie wartości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego (art. 77 ust. 3).

Dwa ograniczenia warto znać na pamięć. Jeżeli wartość gruntu na dzień aktualizacji byłaby niższa niż ustalona w przetargu cena z dnia oddania w użytkowanie wieczyste, aktualizacji nie dokonuje się, a przy celach mieszkaniowych ochrona ta działa przez 5 lat od zawarcia umowy (art. 77 ust. 2). Gdy zaktualizowana opłata przewyższa co najmniej dwukrotnie dotychczasową, użytkownik wnosi w pierwszym roku jej dwukrotność, a nadwyżkę rozkłada się na dwie równe części powiększające opłatę w kolejnych 2 latach; dopiero w trzecim roku opłata równa się kwocie z aktualizacji (art. 77 ust. 2a). Na poczet różnicy zalicza się niezaliczone nakłady na budowę urządzeń infrastruktury technicznej (art. 77 ust. 4) oraz nakłady konieczne, w których następstwie wzrosła wartość gruntu (art. 77 ust. 6).

Procedura: organ wypowiada dotychczasową opłatę na piśmie do 31 grudnia roku poprzedzającego, dołączając ofertę nowej wysokości, informację o wartości nieruchomości i wskazanie miejsca, w którym można zapoznać się z operatem szacunkowym (art. 78 ust. 1). Użytkownik ma 30 dni na wniosek do samorządowego kolegium odwoławczego (art. 78 ust. 2), a ciężar dowodu spoczywa na organie (art. 78 ust. 3); od orzeczenia kolegium przysługuje sprzeciw w terminie 14 dni, równoznaczny z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego (art. 80 ust. 1). Nowa opłata obowiązuje od 1 stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano dotychczasową (art. 79 ust. 5). Użytkownik może też sam żądać aktualizacji i wtedy to on dźwiga ciężar dowodu (art. 81 ust. 1 i 2).

Wyjście z użytkowania wieczystego i pułapka nieaktualnych pytań

Grunt oddany w użytkowanie wieczyste może być sprzedany wyłącznie użytkownikowi wieczystemu, nie wcześniej niż po upływie 10 lat od zawarcia umowy o oddanie go w użytkowanie wieczyste (art. 32 ust. 1). Tu kryje się najważniejsza zmiana ostatnich lat.

Do 30 sierpnia 2023 r. cenę gruntu sprzedawanego użytkownikowi wieczystemu ustalało się jako różnicę wartości prawa własności i wartości prawa użytkowania wieczystego. Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa, ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1463), obowiązująca od 31 sierpnia 2023 r., nadała art. 69 nowe brzmienie. Dziś cenę gruntu niewykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej ustala się jako dwudziestokrotność iloczynu dotychczasowej stawki procentowej opłaty rocznej i wartości gruntu na dzień zawarcia umowy sprzedaży (art. 69 ust. 1); przy gruncie wykorzystywanym do działalności gospodarczej ta dwudziestokrotność jest dolną granicą, a górną wartość gruntu (art. 69 ust. 2). Ta sama ustawa dodała art. 198g, dający użytkownikom wieczystym czasowe roszczenie o sprzedaż gruntu, oraz art. 198h określający cenę przy realizacji tego roszczenia.

To właśnie miejsce, w którym baza pytań z arkuszy z lat 2021-2026 zawiera zadania rozwiązane według nieobowiązującego już przepisu. Klasyk to zadanie o sprzedaży gruntu użytkownikowi wieczystemu przy wartości prawa własności 100 tys. zł i współczynniku korygującym 0,7000, gdzie kluczem jest 30 000 zł, czyli różnica wartości obu praw. Po nowelizacji z 2023 r. ten rachunek nie odpowiada treści art. 69. Rozwiązując stare arkusze, zaznaczaj odpowiedź zgodną z kluczem, ale zapamiętaj aktualne brzmienie przepisu.

Różnica wartości pozostaje prawidłowa, ale w innym reżimie: ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w art. 4 ust. 2 każe ustalić opłatę przekształceniową jako różnicę wartości nieruchomości gruntowej i wartości prawa użytkowania wieczystego, a § 39 rozporządzenia dopowiada, że przyjmuje się stan, przeznaczenie i ceny z dnia wydania decyzji, a wartość prawa użytkowania wieczystego wolno określić jako iloczyn wartości prawa własności i współczynnika korygującego z § 30 ust. 6. Z kolei w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów operat jest zbędny: opłata równa się opłacie rocznej, która obowiązywałaby w dniu przekształcenia (art. 7 ust. 2), i wnosi się ją przez 20 lat (art. 7 ust. 6).

Służebności i pozostałe ograniczone prawa rzeczowe

Katalog ograniczonych praw rzeczowych jest zamknięty. Kodeks cywilny, art. 244 § 1: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz hipoteka. Dożywocie, najem i dzierżawa do niego nie należą. Trzy postacie służebności:

• gruntowa (art. 285) - obciąża nieruchomość na rzecz właściciela nieruchomości władnącej i może mieć jedynie na celu zwiększenie jej użyteczności; może być nabyta przez zasiedzenie, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia (art. 292), i wygasa wskutek niewykonywania przez 10 lat (art. 293 § 1);
• osobista (art. 296) - na rzecz oznaczonej osoby fizycznej, niezbywalna (art. 300), wygasa najpóźniej ze śmiercią uprawnionego (art. 299);
• przesyłu (art. 305[1]) - na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia z art. 49 § 1; stosuje się do niej odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych (art. 305[4]).

Służebność gruntowa, osobista i użytkowanie: § 31

Wartość prawa użytkowania, służebności gruntowej i osobistej określa się przez obliczenie wielkości wpływu obciążenia nieruchomości tymi prawami na jej wartość (§ 31 ust. 1). W zależności od celu wyceny ujmuje się to dwustronnie: jako utratę korzyści, jakie mógłby osiągać właściciel, gdyby nieruchomość nie była obciążona, albo jako uzyskanie korzyści przez osobę, której prawa przysługują (ust. 2). Uwzględnia się rodzaj obciążenia, cel wyceny, czas trwania prawa, rodzaj utraconych korzyści i okres ponoszenia strat oraz fakt współkorzystania z nieruchomości (ust. 3). Ścieżki obliczeniowe są trzy:

1. Podejście dochodowe z pominięciem wartości rezydualnej (ust. 4). Przy dochodach stabilnych wartość praw to iloczyn dochodu rocznego D oraz wyrażenia [1 - (1 + r) do potęgi minus n] podzielonego przez r, gdzie n to okres trwania praw w latach, a r stopa dyskontowa w postaci ułamka dziesiętnego. Przy dochodach zmiennych sumuje się zdyskontowane dochody Di z kolejnych lat. Dyskontowanie omawia artykuł o podejściu dochodowym.
2. Podejście porównawcze (ust. 5), jeżeli dostępne są ceny nieruchomości podobnych obciążonych podobnymi służebnościami gruntowymi oraz ceny nieruchomości podobnych bez takiego obciążenia.
3. Wzór parametryczny dla służebności gruntowej na czas nieoznaczony (ust. 7): W = w x P x K, gdzie w to wartość jednostki porównawczej nieruchomości określona bez uwzględnienia obciążeń ograniczonymi prawami rzeczowymi, P to powierzchnia, na której służebność jest lub będzie wykonywana, a K to współczynnik uwzględniający zakres korzystania z nieruchomości obciążonej przez uprawnionego.

Jeżeli prawo jest wykonywane tylko na części nieruchomości, a nie zmienia to walorów użytkowych ani sposobu użytkowania pozostałej części, bierze się pod uwagę wyłącznie parametry tej części (ust. 6). Paragraf 33 każe stosować odpowiednio § 31 ust. 1-4 i 6 do najmu, dzierżawy, użyczenia i innych umów o korzystanie z nieruchomości.

Służebność przesyłu: § 32

Uwzględnia się cel wyceny, okres, na który służebność została lub zostanie ustanowiona, zakres uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego oraz zakres ograniczeń właściciela albo użytkownika wieczystego (ust. 1). Kolejność metod: podejście porównawcze (ust. 3), gdy są ceny nieruchomości podobnych obciążonych podobnymi służebnościami przesyłu oraz ceny nieruchomości podobnych obciążonych podobnymi urządzeniami bez ustanowionej służebności; podejście dochodowe, metoda inwestycyjna, technika dyskontowania strumieni dochodów, bez wartości rezydualnej (ust. 4), gdy dostępne są czynsze za korzystanie z podobnych urządzeń na podobnych nieruchomościach; a przy braku danych rynkowych sposób parametryczny (ust. 5), czyli iloczyn powierzchni pasa służebności i wartości rynkowej jednostki porównawczej nieruchomości w tym pasie, określonej z uwzględnieniem obciążenia innymi urządzeniami, lokalizacji urządzenia i jego posadowienia, oraz współczynnika korzystania z pasa przez przedsiębiorcę przesyłowego.

Współczynniki korzystania przy braku danych rynkowych podaje ust. 6: urządzenia podziemne nie więcej niż 0,3, nadziemne nie więcej niż 0,5, naziemne 1, a urządzenia w pasach przeznaczonych do przejścia i przejazdu, w tym dróg wewnętrznych, nie więcej niż 0,1. W szczególnych przypadkach dopuszcza się współczynniki wyższe (ust. 7), a w pasie służebności wyodrębnia się jednorodne obszary korzystania (ust. 8). Przykład: pas 400 m kw., wartość jednostkowa gruntu w pasie 150 zł za m kw., urządzenie podziemne, współczynnik 0,3, czyli 400 x 150 x 0,3 = 18 000 zł.

Odrębny reżim obowiązuje na gruntach w zarządzie Lasów Państwowych: zgodnie z ustawą o lasach, art. 39a ust. 1, wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego ustala się w wysokości odpowiadającej wartości podatków i opłat ponoszonych przez Lasy Państwowe od części nieruchomości, z której korzystanie jest ograniczone.

Obciążenia w wycenie nieruchomości: § 34

Regułę z § 34 ust. 1 trzeba znać dosłownie: uwzględnia się obciążenia ograniczonymi prawami rzeczowymi, jeżeli wpływają one na zmianę wartości nieruchomości, a hipotekę pomija się. Wartość nieruchomości obciążonej pomniejsza się o kwotę odpowiadającą wartości tych praw, równej zmianie wartości spowodowanej następstwami ich ustanowienia (ust. 2), a suma wartości nieruchomości obciążonej i wartości praw ją obciążających nie może być większa niż wartość, jaką nieruchomość miałaby bez obciążeń (ust. 3). Gdy nie da się określić wartości w ten sposób, wartość ograniczonego prawa rzeczowego określa się przez obliczenie kosztów uzyskania tego prawa (ust. 4); ust. 2-4 stosuje się odpowiednio do najmu, dzierżawy i użyczenia (ust. 5).

Kolejny ślad zmiany przepisów: w uchylonym rozporządzeniu Rady Ministrów z 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego obciążenia mieściły się w § 38, a wycena prawa użytkowania wieczystego w § 29; wyceny służebności tamten akt w ogóle nie regulował. Odesłanie w starym arkuszu do § 29 albo § 38 dotyczy więc nieobowiązującego aktu o innej numeracji, którego dzisiejsze odpowiedniki to § 30 i § 34.

Wynagrodzenie a odszkodowanie

Wynagrodzenie należy się za ustanowienie prawa albo za korzystanie z cudzej rzeczy i nie zakłada szkody. Kodeks cywilny, art. 305[2] § 1: jeżeli właściciel odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem; § 2 daje symetryczne roszczenie właścicielowi. Za wynagrodzeniem następuje też zmiana treści lub sposobu wykonywania służebności gruntowej przy ważnej potrzebie gospodarczej (art. 291) oraz jej zniesienie, gdy stała się szczególnie uciążliwa (art. 294); jeżeli służebność utraciła dla nieruchomości władnącej wszelkie znaczenie, zniesienie następuje bez wynagrodzenia (art. 295).

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie opiera się na art. 224-225 Kodeksu cywilnego i jest stosowane odpowiednio do posiadacza zależnego (art. 230). Posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia do chwili, w której dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy (art. 224 § 1 i 2), a posiadacz w złej wierze odpowiada szerzej (art. 225); roszczenia przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy (art. 229 § 1). Przedmiotem wyceny jest tu czynsz możliwy do uzyskania za korzystanie z zajętej części nieruchomości w danym okresie, a nie wartość samego prawa.

Odszkodowanie kompensuje szkodę i ma podstawę administracyjną. Starosta może w drodze decyzji ograniczyć sposób korzystania z nieruchomości, zezwalając na zakładanie i przeprowadzenie przewodów oraz urządzeń przesyłowych, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nie wyraża na to zgody (art. 124 ust. 1). Za szkody powstałe wskutek zdarzeń z art. 120 i art. 124-126 przysługuje odszkodowanie odpowiadające wartości poniesionych szkód, powiększone o kwotę odpowiadającą zmniejszeniu wartości nieruchomości (art. 128 ust. 4). Przy określaniu tego zmniejszenia uwzględnia się w szczególności zmianę warunków korzystania z nieruchomości, zmianę jej przydatności użytkowej, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania oraz skutki obowiązku udostępniania nieruchomości w celu konserwacji, usuwania awarii, remontów i demontażu urządzeń (§ 52 rozporządzenia).

Ta sama linia energetyczna może więc rodzić roszczenie o wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu, roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie za okres wsteczny albo odszkodowanie z art. 128 ust. 4. Cel wyceny wyznacza przepis, a przepis wyznacza metodę i datę, na którą określa się wartość. Przy wywłaszczeniu z kolei odszkodowanie zmniejsza się o kwotę równą wartości innych praw rzeczowych ustanowionych na nieruchomości (art. 128 ust. 2), a przy nieruchomości samorządowej o wartość obciążającego ją użytkowania wieczystego (art. 128 ust. 3); szerzej w artykule o wycenie dla wywłaszczenia i odszkodowań. Wycena dla opłaty adiacenckiej i planistycznej ma osobne omówienie.

Jak ten dział wygląda na egzaminie

Pytania rozkładają się na trzy bloki: podstawy prawne gospodarowania nieruchomościami, czyli opłaty, stawki, procedura aktualizacji i katalog ograniczonych praw rzeczowych, kataster i księgi wieczyste, czyli ujawnianie praw, oraz wycena dla różnych celów, czyli metodyka z rozporządzenia i zadania rachunkowe. Sprawdź się na realnych pytaniach z arkuszy:

• Wartość prawa użytkowania wieczystego określa się przy zastosowaniu następujących sposobów - trzy drogi z § 30, wszystkie prawidłowe.
• Współczynnik korygujący oblicza się z użyciem przeciętnej stopy - kapitalizacji, nie dyskontowej.
• Wartość nieruchomości dla potrzeb aktualizacji opłat z tytułu użytkowania wieczystego określa się - według stanu i cen na dzień aktualizacji oraz z uwzględnieniem celu oddania gruntu.
• Jeśli wyceniana nieruchomość jest obciążona ograniczonymi prawami rzeczowymi, to - obciążenia uwzględnia się wtedy, gdy wpływają na zmianę wartości.

Cały blok przećwiczysz z wyjaśnieniami i podstawą prawną w trybie nauki, a pod presją czasu w symulacji egzaminu. Pełna lista działów jest na stronie /testy.